Als het van de lsraëlische historicus, polemoloog en publicist professor Martin van Creveld (55) afhangt, zullen wij straks leven in een wereld van identificatiechips, beveiligingsagenten en elektronische bewakingscamera's. Het recht op privacy zal nauwelijks nog bestaan: veel te gevaarlijk. Grote staten zullen er niet meer zijn: ze zullen onder hun eigen gewicht imploderen, want het zijn reuzen op lemen voeten die steeds minder in staat zijn hun burgers veiligheid en een sociaal vangnet te bieden. In de plaats komen stadsstaten naar het model van het oude Venetië, Genua en Florence.Grote delen van de wereld zullen worden overheerst door warlords die met gewapende benden hun territorium totterdood zullen verdedigen, in ruil voor financiële compensatie van de 'ingezetenen'.
Al vele jaren loopt van Creveld zijn theorieën te verkondigen. Hij schreef meer dan vijftien boeken, waarvan sommige verplichte lectuur voor,het Amerikaanse leger waren. Zijn hoofdwerk, 'The Transformation of War', voor het eerst gepubliceerd in 1991, leest alsof het de dag van de WTC-aanslag werd geschreven. Toch krijgt van Creveld pas nu, ná de feiten, eindelijk wereldwijd aandacht. Martin van Creveld werd in 1946 geboren in Rotterdam maar verhuisde al op zijn vierde naar Israël. Hij studeerde onder andere aan de London School of Economies en doceert sinds 1971 aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem.
‘Terreur wordt een normale zaak:
we zullen ermee moeten leren leven’
Interview van HUMO met Creveld
HUMO U woont in Mevasseret Zion, vlak bij Jeruzalem. Hoe hebt u het nieuws van de WTC-aanslag vernomen?
MARTIN VAN CREVELD «Heel toevallig zetten mijn vrouw en ik net de tv aan. Het eerste vliegtuig was net ingeslagen; toen het tweede explodeerde, waren wij perplex, we konden gewoon niet begrijpen wat er gebeurde. In het begin beseften we niet eens dat het om een aanslag ging.»
HUMO Toch wel vreemd dat zelfs 'de man die het allemaal al zeer lang had zien aankomen zijn eigen ogen niet kon geloven.
VAN CREVELD «Nou, dat is een beetje te gemakkelijk gezegd. Weet u, tien jaar geleden heb ik mijn boek over de oorlog gepubliceerd, 'The Transformation of War'; daarin voorspelde ik dat grote oorlogen uit de tijd waren en stilletjesaan zouden worden vervangen door wat ik LIC's noem: low intensity conflicts, conflicten van beperkte omvang. Net toen dat boek uitkwam, brak de Golfoorlog uit, een echte, ouderwetse copybook-oorlog. Mijn timing was totaal verkeerd: de geschiedenis leek mij helemaal ongelijk te geven. Ik zei nog tegen mijn vrouw: ik had beter even Aboe Nidal gebeld, om hem te vragen de Twin Towers op te blazen!»
HUMO U had tien jaar geleden al bedacht dat de Twin Towers het terroristische doelwit bij uitstek waren?
VAN CREVELD «O ja, natuurlijk. Ik heb het doel van de aanslag én de wijze waarop perfect voorspeld. Maar de dag dat mijn voorspelling werkelijkheid werd, kon ik het zélf niet geloven.»
HUMO Hebben niet vooral het grote aantal slachtoffers, de vastbeslotenheid van de daders en de koelbloedige precisie van de uitvoering uw verwondering gewekt? Of had u ook dat voorzien?
VAN CREVELD «Eigenlijk wel. Als u mijn boeken leest, zult u zien dat het er allemaal instaat: het terrorisme is de toekomst van de oorlog. Wij leven nog met het beeld van de oorlog zoals dat in 'Vom Kriege', het monumentale werk van Clausewitz, wordt uiteengezet. Een oorlog volgens Clausewitz is drieledig: het is een zaak van de staat, het volk en het leger, het is een voortzetting van de politiek met andere, hardere middelen. In dat soort oorlogen vechten staten tegen staten. De prijs aan mensenlevens is enorm: tijdens de Tweede Wereldoorlog stierven iedere dag dertigduizend mensen, en dat zes jaar lang. Daarbij vergeleken zijn de bijna zesduizend doden van de VVTC-aanslag peanuts.»
List en bedrog
HUMO U hebt drieduizend jaar oorlogsgeschiedenis bestudeerd. van de Sumeriërs tot nu. Bent u bij uw studie op soortgelijke zelfmoordaanvallen gestoten als die op het WTC?
VAN CREVELD «Niet van deze omvang, natuurlijk: daarvoor ontbrak vroeger de technologie. Het resultaat van de aanslag was vooral het gevolg van de hoge bevolkingsconcentratie in het centrum van Manhattan, én van het feit dat duizenden liters vliegtuigbenzine zomaar vrijelijk en onbewaakt door de lucht mogen vliegen. De daders van de aanslag hebben simpelweg de link gelegd tussen die twee. Nou, dat had ik in mijn boeken dus óók al gedaan. Een jet vol kerosine wordt in de handen van een terrorist een telegeleide kruisraket. Pure waanzin, eigenlijk.
Maar om op uw vraag in te gaan: terrorisme is oeroud. Kenmerkend voor terroristische aanslagen is dat kleine commando-eenheden reusachtige schade kunnen aanrichten. De kosten-batenverhouding ligt, dus enorm gunstig. De grote veldslagen, waarbij enorme legers elkaar staan, zijn eigenlijk een vrij recent verschijnsel. Maar met de afbraak van de moderne staat beleven wij nu de herontdekking van langvergeten manieren van oorlogvoeren, die bijvoorbeeld in de Middeleeuwen hoogtij vierden: list, bedrog, hinderlaag, anarchie en terrorisme van alle slag»
HUMO U vertelt dat alles al járen, ook aan de hogere Amerikaanse legerleiding en aan de CIA. Hoe werd er daar op uw waarschuwingen gereageerd?
VAN CREVELD «Men heeft mij over de hele wereld uitgenodigd omdat men wat ik te zeggen had 'interessant' vond. Het was altijd goed voor een debat, begrijpt u. Maar daar bleef het dan ook bij: echte maatregelen werden er niet genomen.
Een voorbeeld: al jaren loop ik overal te verkondigen dat het geen zin meer heeft massaal in klassiek oorlogsmateriaal zoals tanks te investeren. Onlangs heeft een Zweedse defensiespecialist mij bij de arm genomen en mij bekend: 'Hadden wij tien jaar geleden naar u geluisterd', dan hadden wij honderden miljoenen dollars bespaard. Want nu staan die tanks te roesten.'»
HUMO U schrijft: 'Wij moeten het terrorisme bestrijden met de wapens van het terrorisme.' Wat beveelt u concreet aan?
VAN CREVELD «Wat de Verenigde Staten nu doen, de grote Afghaanse steden 24 uur per dag bombarderen, is niet zo verstandig, vind ik. De Amerikanen doen altijd het liefst waar ze goed in zijn: bommen gooien. Maar of het ook iets uithaalt?
Wil je het terrorisme efficiënt bestrijden, dan moetje kleine, goed getrainde commando-eenheden opleiden die tot in de kern van de vijand kunnen doordringen, snel toeslaan en weer verdwijnen. Inlichtingendiensten zullen almaar belangrijker worden en zullen zich meer met ons privé-leven gaan bemoeien: in ruil voor veiligheid zullen de burgers een deel van hun vrijheid en privacy moeten opgeven. Ik zei het al, de Middeleeuwen keren terug. Het hele feodale stelsel was gebaseerd op een soort van ruilhandel: de leenheren boden bescherming aan in ruil voor een deel van de oogst. Dat komt, weliswaar in een moderner kleedje, allemaal terug. In landen zoals Somalië is het al zover: de warlords hebben de taak van de staat overgenomen en zijn heer en meester in hun kleine, beperkte zone.
De hele beveiligingsbusiness heeft wind in de zeilen heeft. Veiligheid wordt een goed, een grondstof, waarvoor in klinkende munt zal moeten worden betaald. De burgers zullen voor hun eigen veiligheid moeten zorgen, of er flink voor moeten betalen.»
Terreur en anarchie
HUMO Zou het kunnen dat de Amerikanen toch iets van u hebben opgestoken? Hun actie in Afghanistan lijkt op:het eerste gezicht veel doelgerichter en beter overwogen dan vroegere, dolle ‘vergeldingsacties’. Voor het eerst wordt een conflict kleinschalig aangepakt.
VAN CREVELD «Dat valt nog te bezien. Stel, in het beste geval, dat de Amerikanen erin slagen Bin Laden en zijn hele netwerk op te rollen. Wat lost dat op? Niets. In de plaats van Bin Laden zullen er anderen komen. Ik beweer niet dat wij iedere dag een soort WTC-ramp zullen meemaken, maar wel dat terreur en anarchie een normale zaak worden; we zullen ermee moeten leren leven. Maar nog eens: ik verkies die situatie boven de grote conflicten tussen staten, die altijd véél meer mensenlevens hebben gekost. Ik verafschuw de staat, het is een monster dat gelukkig geen al te lang leven meer beschoren is.»
HUMO Vreest u niet dat de daders van de WTC-aanslag door velen zullen worden nagevolgd? Het besmettelijke effect van het terrorisme?
VAN CREVELD «Inderdaad, dat is de toekomst. Maar het is niet zo dat iemand - een volk, een godsdienst - dat zo wil, het is simpelweg een feit. Het doet zich Voor, zoals een ziekte, een aardbeving, een vulkaanuitbarsting zich ‘voordoen'.»
HUMO De Amerikaanse geopolitiek, die altijd gebaseerd is geweest op het principe van 'verdeel en heers', krijgt in België steeds meer kritiek. Maar kunnen de Amerikanen wet anders?
VAN CREVELD «Kijk, de Amerikanen zijn de enige overgebleven supermacht. Zij zijn de leider. Er. een leider voert een andere politiek dan een land als België of Nederland.»
HUMO Als de leider wordt aangevallen moét bij terugslaan?
VAN CREVELD «Inderdaad. Een leider die niét terugslaat, wordt beschouwd als zwak. En zwakheid nodigt uit tot nieuwe aanslagen. Stel je voor dat er morgen een soortgelijke aanslag als die op het WTC in België plaatsvindt. Wat kunnen jullie doen? Helemaal niets.»
De naakte ziel
HUMO Mag ik u een persoonlijke vraag stellen? Wat fascineert u zo in oorlog? Waarom hebt u er uw levenswerk van gemaakt? Is het uit frustratie? Uit fascinatie? Uit afschuw?
VAN CREVELD «Eén: het is niet helemáál mijn levenswerk: de laatste vierjaar heb ik mij bijna uitsluitend gewijd aan de geschiedenis en de implicaties van het feminisme. Eén van die boeken is net verschenen: 'Man and Woman at War'. Een ander is op komst en zal 'The Privileged Sex’ heten. Ik zie mezelf als een historicus, ik ben in heel wat méér geïnteresseerd dan alleen maar in oorlog.
Maar om uw vraag te beantwoorden, zou ik willen herhalen wat ik in 'The Transformation of War' heb geschreven: 'Oorlog is de ziel van de mens, met grote letters geschreven.' Let wel, die metafoor komt niet van mezelf, hij komt van Plato. Oorlog is de naakte menselijke ziel in zijn meest extreme, meest sublieme, maar ook meest verschrikkelijke vorm. Dát is de reden waarom oorlog mij zo fascineert: ik wil weten hoe de menselijke ziel functioneert.
De winst van de WTC-terroristen was het spel, de sport, het idee van: dat hebben we nou met z’n allen mooi voor elkaar gekregen. Voor Von Clausewitz is oorlog een zaak van plitiek, maar ik denk aan woorden als: trots, spel, de zuivere wil om te winnen. Etymologisch betekent het Nederlandse woord oorlog trouwens: spel. Kinderen spelen oorlogje. Wel, volwassenen doen dat eigenlijk ook, op hun wrede, sublieme, ontzagwekkende en ook vreselijke manier. Kijk eens goed naar hoe de Palestijnse jongetjes met stenen gooien naar de Israëlische soldaten: daar zit veel meer sport en spel in dan u denkt.»
HUMO U bent jood, u woont sinds uw vierde in Israël. Voelt u zich in het conflict met de Palestijnen jood met de joden? Of overschouwt u ook dat met het oog van de wetenschapper?
VAN CREVELD «Ik ben jood en ik ben zionist - ik geloof dat Israël het recht heeft als een joodse staat te bestaan, in dit land, op dit grondgebied. Maar dan vraag ik mij af: wat is het beste voor ons, joden? En dan denk ik, al vijftien jaar lang: de juiste oplossing bestaat erin ons uit de bezette gebieden, de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever, terug te trekken. Let wel: ik zeg dat niet omwille van die arme Arabieren; ik vind dat het nodig is voor Israël. Arabieren binnen onze grenzen zijn veel gevaarlijker dan Arabieren buiten onze grenzen.»
HUMO In linkse kringen geniet de islam vandaag de dag veel sympathie. Zijn wij naïef als wij de islam als een tolerante religie beschouwen?
VAN CREVELD «Ik ken zéér tolerante islamieten, zelfs hier in Israël: mensen die tegen álle vormen van geweld zijn, echte pacifisten. Ik ken islamieten die oprecht en hevig verontwaardigd zijn over de WTC-aanslag. De islam an sich is tolerant -ik ken geen godsdienst waar de vredelievendheid in zo grote mate is ingebouwd. (Met grote nadruk:) Maar zoals de toestand vandaag de dag is, zou ik noch als jood, noch als christen in welk islamitisch land dan ook willen wonen. Ik begrijp zeer goed de Bosnische Serviërs die totterdood hebben gevochten om niet in een islamitisch land te hoeven leven.»
HUMO Laatste vraag: wat is, gezien uw toekomstvisie, uw goede raad aan ons westerlingen?
VAN CREVELD «Zeer eenvoudig: zorg er de volgende keer voor dat de deur tussen de cockpit van een vliegtuig en de passagiersruimte gepantserd en gesloten is!»
door Wilfried Hendrickx
Matrix, here we come...
Welcome to the real world...
