De streepjescode gaat eruit. In de toekomst is elk product dat we kopen voorzien van een chip, die op afroep alles vertelt over inhoud, afkomst en houdbaarheid. Privacywatchers huiveren bij de gedachte: bedrijven die hun klanten kunnen volgen via de aankopen die ze hebben gedaan! Het bedrijfsleven belooft alvast plechtig dat dit niet de bedoeling is.
De hoofdrolspelers zijn zo groot als een halve zandkorrel, niet zo heel slim, maar ze zorgen wel voor een technologische revolutie. Minuscule chips met een uniek nummer en andere informatie, die als een etiket op een product worden geplakt. Dat artikel - een pakje scheermesjes, een paspoort of zelfs een bankbiljet - hoeft maar in de buurt van een uitleesapparaat te komen, en alle kenmerken ervan worden draadloos door de chip overgeseind. Een draadloze vervanger van de streepjescode, die gebukt gaat onder de naam RFID (radio frequency identification).
Handig voor bedrijven die veel goederen verstouwen, veel handiger dan de uniforme streepjescode. Plak de chip op een pot pindakaas, en een doos vol potten vertelt de scanner in minder dan geen tijd alles over zijn inhoud, en dat van een meter afstand.
In magazijn of supermarkt zijn de schappen straks ook uitgerust met leesapparatuur. Het rek weet daardoor zelf wat er in- en uitgaat en geeft een seintje zodra de voorraad gevaarlijk laag wordt. Een tube Colgate tussen de Aquafresh zetten, is er ook niet meer bij, want daar zal het schap loeiend tegen protesteren. Of, zoals het filiaal van de Duitse supermarkt Metro in Rheinfeld laat zien, het schap past zich juist aan de vakkenvuller aan: het elektronische prijsbordje wordt automatisch verhangen.
De nieuwe labels en hun mogelijkheden stonden het afgelopen jaar in het brandpunt van de belangstelling. Kledingfabrikant Benetton kondigde grootse plannen aan met de chips, de Europese Centrale Bank wil ze in de eurobiljetten stoppen en ook autofabrikanten als BMW en Toyota experimenteren met de chips. Rij straks een garage binnen en nog voor je uitstapt om de monteur te vertellen wat er loos is, weet hij al wie je bent en dat het hoog tijd werd voor de 40.000-kilometerbeurt. Het grootste supermarktbedrijf ter wereld, het Amerikaanse Wal-Mart, wil zijn honderd grootste toeleveranciers in 2005 verplichten al hun pallets en dozen van RFID-chips te voorzien.
De wereld dreigt één groot draadloos netwerk te worden, waarin alles wat door mensenhanden is gemaakt, op bevel informatie rondtoetert. Organisaties die waken over onze privacy staan daar niet meteen bij te juichen. De koper van een Benetton-jas die voorzien is van zo'n chip, zou straks kunnen worden gescand als hij naar de bioscoop gaat. Goed bruikbare informatie voor de filmindustrie, die de reclame kan afstemmen op het publiek.
En zo'n chip in elk eurobiljet lijkt vooral ook makkelijk voor dieven: voorzien van een goede scanner kunnen ze de vetste portemonnee op straat zoeken, om de eigenaar vervolgens te rollen.
Moeten we ons nu ongerust maken over een toekomst met draadloze etiketten? Niet volgens it-gigant IBM, die veel bedrijven adviseert over RFID. ''De hele industrie, iedereen die erbij betrokken is, is ervan doordrongen dat het alleen een succes kan worden als de consument het ook acepteert,'' zegt Henk Steginga, die de Nederlandse RFID-afdeling van IBM Business Consultancy Services leidt. ''Als de consument iets wil, of juist niet wil, heeft die het laatste woord.''
Natuurlijk slaat een consument op tilt als blijkt dat hij zonder dat te weten een product met een elektronisch label heeft gekocht. ''Heb je een fles wijn gekocht, mag je hem in de volgende winkel nog een keer afrekenen!'' Daarom zullen de gebruikers van de chips ervoor zorgen, dat die na het passeren van de kassa wordt uitgezet. Of liever gezegd gekilld, zodat ze nooit meer hun werk kunnen doen.
Dat volgen van consumenten wordt dus onmogelijk, mits het bedrijfsleven zich aan dergelijke afspraken houdt. Ook de ophef over eurobiljetten met ingebakken chip is voorbarig. ''De Europese Centrale Bank kondigde slechts aan te overwegen een onderzoek in te stellen,'' benadrukt Steginga. De slimme bankbiljetten worden zo ontworpen, dat ze slechts van dichtbij, met speciale apparatuur kunnen worden 'gelezen'. ''Dat is nu met 250-eurobiljetten ook zo. Zelfs als je je portemonnee op een scanner zou leggen, kan die nog niet zien hoeveel geld erin zit,'' verzekert de RFID-adviseur.
De consument moet bovendien beseffen dat hij zelf ook voordeel kan hebben van de chips. ''We gebruiken nu in winkels ook al simpeler poortjes en labels om diefstal te voorkomen. Daar heb ik nog nooit iemand over horen klagen, want wij willen uiteindelijk zo min mogelijk meebetalen aan de schade die door diefstal onstaat.'' En wat te denken van de chips die Michelin in 2006 wil meegeven aan al zijn banden? ''Ook hier wordt allereerst over de privacy gepraat, terwijl het de veiligheid van de consument ten goede komt.''
Chipmakers als Philips en Texas Instruments - grote voorstanders van de miljardenmarkt die in het verschiet ligt - en de eerste gebruikers van hun producten hebben nog wel wat uit te leggen aan de consument. Maar dat is van later zorg, want het grote publiek zal pas in een later stadium te maken krijgen met chips in alle verpakkingen. RFID wordt de komende tijd allereerst achter de schermen ingezet, bij fabricage, vervoer en distributie van allerlei goederen.
Door verkopers, fabrikanten en vervoerders van verpakte consumentengoederen. ''Die zijn er zeer fanatiek mee bezig. Als je de techniek goed gebruikt, kun je zorgen voor een snellere doorstroom van producten, je hebt nooit meer lege schappen en diefstal is beter te voorkomen.'' En dat scheelt allemaal geld. Volgens Steginga zijn daarbij eerst de pallets en de dozen aan de beurt voor een elektronisch merkteken, de inhoud volgt later.
Op kortere termijn is de kostprijs van de radiochips nog een belangrijke drempel. Nu ligt die rond de twee kwartjes per stuk, wat ze ongeschikt maakt voor een pot pindakaas. Maar de wet van de grote getallen zal hier zijn werk doen.
Als RFID eenmaal aanslaat en de chips in miljardentallen worden geleverd, kan de prijs naar een paar cent per stuk. Het uitwerken en kiezen van een wereldwijde technische standaard is overigens ook nog geen gelopen race. ''De meest voor de hand liggende techniek bleek gebruik te maken van een frequentie waarop de Japanners mobiel bellen.''
Voordat die pot pindakaas een chip in zijn deksel bevat, zijn we zeker vijf tot zeven jaar verder, denkt de IBM-expert. Maar het zal er vast en zeker van komen.
'Of RFID een hype is? Daar heb ik weleens over nagedacht, er komen hier zoveel luchtballonnetjes voorbij. Maar zeker sinds die aankondiging van Wal-Mart zijn we dat stadium voorbij.''
Bron: het Parool
Als er een RFID-chip over de dam is, volgen er ongetwijfeld meer...
Welcome to the real world...