Door Johan van Someren

Er waart een spook door Nederland. Het spook van de maakbare veiligheid. Onder het mom van terrorisme en criminaliteitsbestrijding worden allerlei maatregelen genomen die onze privacy inperken zonder dat het er echt veiliger van wordt.

Het begon met de identificatieplicht. Een gedegen onderbouwing voor dit besluit ontbrak, evenals een solide bescherming van de rechtspositie van de burger die niets heeft misdaan. Het resultaat is dat er sinds 2005 meer dan 40.000 ongeldige boetes zijn uitgedeeld, ook kan het OM nog steeds geen voorbeeld noemen van een misdrijf dat dankzij de identificatieplicht is opgelost. Bij het woord identificatieplicht is men geneigd alleen te denken aan een identiteitsbewijs dat moet worden getoond, maar de laatste 10 jaar gaat het om veel meer dan slechts een persoonsbewijs waarop staat wie je bent. Het spook van de maakbare veiligheid heeft op grote schaal de biometrische industrie omarmd en politici blijken een makkelijk doelwit voor de marketingstrategie van bedrijven die biometrische apparatuur verkopen. Zo zou biometrie de veiligheid vergroten en na de elfde september werd biometrie opgevoerd als wapen tegen terrorisme. Onder druk van de VS wordt in de EU het biometrisch paspoort met vingerafdruk versneld ingevoerd.

Claims als zou biometrie een betrouwbare methode zijn om personen te identificeren kunnen slechts op beperkte schaal worden waargemaakt, zo heeft een vingerscan een foutmarge van 3 tot 5%. Dat betekent dat in een aantal gevallen personen onterecht niet worden herkend of erger als iemand anders kunnen worden geïdentificeerd. Bij mensen met beschadigde vingertoppen werkt het niet evenals bij ouderen met gladde vingers. Ook de Nederlandse regering weet dat, dankzij de tests die in een aantal gemeenten zijn gedaan. Desondanks gaat men verder op de ingeslagen weg. Het College Bescherming persoonsgegevens ging akkoord mits de biometrische gegevens alleen op het paspoort zouden worden aangebracht. Het risico van oneigenlijk gebruik als deze gegevens in een database worden opgenomen is te groot, ook de foutmarge is in dit geval onacceptabel. Inmiddels is er van deze voorwaarde niet veel over gebleven. Kort nadat de identificatieplicht een feit was kondigde de ministers Donner en Remkes aan de biometrische gegevens van ieder die een nieuw paspoort of identiteitskaart aanvraagt, in een centrale database te willen opslaan. In februari van dit jaar werd de volgende stap bekend. Het CDA wil die database ook toegankelijk maken voor politie en justitie.

Wat de overheid in het groot probeert, willen sommige politici nu in Tilburg op beperkte schaal in de horeca. B. en W. lieten zich niet meteen negatief uit over een burgerinitiatief om cafés uit te rusten met een vingerscan. De griffie adviseert het college om uit te zoeken of de scan 'haalbaar' is, maar gelukkig zag de meerderheid van de gemeenteraad niets in dit plan.

Deze draconische maatregel is niet het juiste antwoord op een zeer klein aantal relschoppers. De vraag is ook of, als er hier echt sprake is van een structureel probleem, dit op een meer realistische manier kan worden opgelost.

Met de vingerscan verandert het café van een gastvrije plek waar je even kunt ontspannen in een beveiligde besloten inrichting. Jammer voor iedereen die van buiten komt en even een dagje wil shoppen in Tilburg en na afloop even een biertje wil drinken. Daar sta je dan voor een dichte deur met vingerscan. En als je toch met alle geweld gezellig even naar binnen wilt, dan vul je toch even al je persoonsgegevens in en laat je toch even je vingerafdruk in een bestand opslaan? Welkom in Tilburg!

Nu is er in datzelfde Tilburg ook wel eens een verstandig geluid hoorbaar. Onlangs verdedigde een rechtenstudent voor zijn afstudeerproject met succes de stelling dat biometrische toegangscontroles in voetbalstadions juridisch onhaalbaar zijn. Ze maken een te grote inbreuk op de privacy van onschuldige supporters en het resultaat is relatief klein. Toeschouwers hadden te veel tijd nodig om in het stadion te komen en het systeem was te gevoelig voor manipulatie. Hij baseerde zich daarbij o.a. op gegevens van TNO. Ook internationaal klinkt er kritiek en dat zelfs uit onverdachte hoek. Julian Ashbourn, voorzitter van de International Biometric Foundation hekelt de overhaaste invoering van een techniek die nog niet is uitgerijpt. Overheden denken niet na over de brede maatschappelijke gevolgen en producenten maken zich volgens Ashbourn schuldig aan claims die niet waargemaakt kunnen worden. Ook andere experts waarschuwen voor het ontstaan van bestanden met gevoelige gegevens op meerdere plaatsen zoals horecagelegenheden, wat uit veiligheidsoogpunt juist een groot risico is.

Johan van Someren is medewerker bij het Meldpunt Misbruik Identificatieplicht.

Bron: Brabants Dagblad, 25-06-2008

Welcome to the real world...