Tientallen burgers samen zien veel meer dan één agent. Dat is het idee achter Burgernet. Het kabinet wil het landelijk invoeren. ,,Het lijkt Oost-Duitsland wel.''

DEN HAAG - Het schurend geluid van metaal op metaal lokt de buurman naar buiten. Hij ziet nog net iemand in een rode trui wegfietsen op de mountainbike van de buurjongen. De getuige belt 112.

In Nieuwegein treedt bij meldingen als deze sinds mei 2004 het Burgernet in werking: een telefonist in de meldkamer spreekt een opsporingsbericht in dat per telefoon wordt verstuurd aan alle deelnemers die binnen enkele kilometers van de plek van de misdaad wonen. Als zij de boodschap hebben gehoord, kijken tientallen tot soms honderden mensen al snel uit naar iemand die aan het signalement voldoet. Wanneer ze een verdachte zien, kunnen ze de politie bellen op een speciaal telefoonnummer. Die stuurt dan meteen agenten naar de opgegeven plek. De pakkans is in de eerste tien minuten na de misdaad het grootst.

Acht andere politieregio's werken met SMS-Alert, een vergelijkbaar systeem waarbij de deelnemers per mobieltje een tekstbericht ontvangen. Deelnemer worden is bij beide waarschuwingssys-temen eenvoudig. Voor SMS-Alert moet je via je gsm je postcode naar de politie sms'en. Ouder zijn dan achttien en beschikken over een vaste telefoon zijn de enige voorwaarden voor Burgernet. Mensen kunnen zelf aangeven of ze al dan niet 's nachts willen worden gealarmeerd.

Het systeem werkt, daar is het kabinet van overtuigd. Uit een meting van onderzoeksbureau Intomart Gfk een jaar na de introductie van Burgernet als proefproject in Nieuwegein blijkt dat de deelnemers meer vertrouwen in de politie hebben gekregen. Ze zijn alerter geworden en vinden hun wijk veiliger. In het regeerakkoord is daarom afgesproken dat Burgernet in nog vijf regio's wordt uitgeprobeerd. Slaat het ook daar aan, dan volgt het hele land.

Friesland wordt komend voorjaar een van de nieuwe proeftuinen. De hoop is dat zich tweeduizend mensen aanmelden. ,,Het is niet zomaar een speeltje voor de politie'', zegt beleidsmedewerker Johannes Holwerda van het Friese korps. ,,We willen de betrokkenheid van burgers bij ons werk vergroten, er vertrouwen mee terugwinnen.''

Om dat te bereiken, beseft Holwerda, moeten de zaken goed geregeld zijn. ,,Een verdachte die via Burgernet wordt opgepakt, kan natuurlijk niet na een uur weer vrolijk op straat lopen. Met het Openbaar Ministerie werken we aan een lik-op-stuk-aanpak: iemand mag alleen naar huis met een proces-verbaal op zak en moet binnen een maand of twee voor de rechter verschijnen.''

Maar hoe vaak leidt Burgernet tot arrestaties? De politie van Nieuwegein kreeg in de eerste vier maanden van dit jaar elf meldingen. In drie zaken werden vier verdachten ingerekend. Niet veel, erkent de politie, maar iedere aanhouding is er één.

Slecht resultaat
Een bedroevend resultaat, vindt GroenLinks-raadslid Corrie van Rooijen uit Nieuwegein. ,,Zeker in verhouding tot de morele gevolgen van Burgernet. Het lijkt Oost-Duitsland wel, waar iedereen gevraagd werd op de buurman te letten. Ik ken mensen die de hele dag vanachter de gordijntjes zitten te gluren, wachtend op een politietelefoontje.''

Van Rooijen waarschuwt ook dat de politie mensen in gevaar kan brengen. ,,Speuren naar boeven moet je niet overlaten aan amateurs. Natuurlijk zegt de politie wel dat je alleen uit het raam moet kijken en niet de held moet uithangen, maar er zijn genoeg mensen die met kinderen en al de straat op gaan. Zo'n melding in de buurt is hét uitje van de week.''

Uit de meting van Intomart GfK blijkt inderdaad dat veertig procent na een melding altijd de straat op gaat. Maar het tegenovergestelde gebeurt ook. Toen in april in Zoetermeer een gevangene was ontsnapt, durfden sommige gealarmeerde bewoners hun huis niet uit tot de man, enkele dagen later, was opgepakt. Voor de politie was dat reden een tweede ontsnapping, twee maanden later, niet te melden.

De politie in Midden- en West-Brabant zegt nog nooit een gevaarlijke situatie te hebben meegemaakt. Het korps begon in 2004 als eerste met SMS-Alert. ,,We hebben weleens een man met een vuurwapen gemeld. Dan zeg je er expliciet bij dat mensen beter binnen kunnen blijven. Dat gebeurt dan ook. Bij een vermist kind zie je juist dat iedereen naar buiten komt en spontaan meezoekt'', zegt een woordvoerder van het korps.

Het is belangrijk, beklemtoont hij, alleen een bericht uit te sturen als er agenten beschikbaar zijn om tegelijkertijd zelf ook in de wijk te zoeken. ,,De hulp van burgers is een welkome aanvulling, maar moet niet het politiewerk vervangen.''

-----------------
Iedereen kan voor agent spelen

Andere manieren waarop de politie burgers inschakelt:

Politieonderzoeken.nl: website waarop mensen suggesties en informatie kunnen aandragen over een nog niet opgeloste moordzaak.

Meld Misdaad Anoniem: telefoonnummer om de politie anoniem te tippen over misdrijven (0800-7000).

Burgerparticipatie: hondenbezitters letten tijdens hun dagelijkse wandelingetje op verdachte zaken.

Buurtpreventie: bewoners surveilleren in eigen wijk.

Profinet: taxichauffeurs, buschauffeurs en andere beroepsgroepen die veel op straat zijn, kijken uit naar verdachte personen en situaties.

Groeps-SMS-Alert: standhouders, kermisexploitanten, horeca-ondernemers en bezoekers ontvangen bij evenementen berichten over vermiste kinderen of zakkenrollers.

Cell broadcast: alle bezitters van een gsm die bereik had via een zendmast in de buurt van een misdrijf, ontvangen een berichtje met het verzoek zich te willen melden als getuige.

Bron: Nederlands Dagblad, 14-08-2007

'Het lijkt Oost-Duitsland wel, waar iedereen gevraagd werd op de buurman te letten.'

Langzaam sluit het net zich...

Welcome to the 1984...