Zwartboek 2005: Een jaar wet op de uitgebreide identificatieplicht

Vlak voor de invoering van de wet op de uitgebreide identificatieplicht reageerden velen nogal laconiek op de nieuwe burgerplicht die ons werd opgelegd. Direct na de invoering bleek de regering vol in te zetten om er voor te zorgen dat het volk aan de nieuwe verplichting ging voldoen. Vanaf de eerste dag regende het bekeuringen en werden mensen, ook moeders met kleine kinderen opgepakt, omdat ze niet onmiddellijk een geldig identiteitsbewijs wilden of konden tonen.

In Utrecht maakte een groepje mensen zich uitermate bezorgd en richtte het Meldpunt Misbruik Identificatieplicht op om klachten over de wet te inventariseren. Gaandeweg werd het hen duidelijk dat de nieuwe wet niet op zich zelf staat maar samenhangt met andere maatregelen die de vrijheid van iedereen in Nederland inperken.

Als er uit dit zwartboek een ding duidelijk wordt dan is het wel dat de politie niet met de identificatieplicht om kan omgaan. Van maand tot maand geeft het boek een relaas over willekeurig politieoptreden, onterechte boetes en arrestaties van burgers die niets strafbaar hebben gedaan. Talrijk zijn de voorbeelden van oneigenlijk gebruik van de identificatieplicht. Een dieptepunt zijn ook de boetes die werden opgelegd aan kinderen. Hoewel het boek niet echt overzichtelijk is zijn er toch twee duidelijke conclusies uit af te leiden.

Volgens het Meldpunt beschouwen steeds meer mensen de boete van de identificatieplicht als geldklopperij en gaan mensen de politie en toezichthouders steeds meer als tegenstander zien. De wet belemmert wijkagenten om vertrouwensrelaties op te bouwen en mensen zijn minder behulpzaam om verdachte situaties te melden of getuigenis af te leggen.

Vanaf het moment dat minister Donner het wetsvoorstel heeft ingediend zijn fundamentele rechtsbeginselen genegeerd. Er heeft geen onderzoek plaatsgehad zoals vereist voor Artikel 8 lid 2 EVRM of het officiële doel van de wet, handhaving van de openbare orde met minder ingrijpende middelen kon worden bereikt. Er was geen sprake van zorgvuldige belangenafweging. Er is geen duidelijkheid wanneer de politie wel en wanneer niet om identificatie mag vragen. Juridische bezwaren tegen de wet komen ook voort uit het feit dat de klacht en bezwaarmogelijkheden niet goed zijn geregeld.

Zorgwekkend zijn de onrechtmatige arrestaties waarbij mensen werden vastgezet en van anonieme verdachten politiefoto's en vingerafdrukken werden genomen. Wie als anonieme verdachte een klacht wil indienen tegen onrechtmatige hechtenis of onrechtmatig afgenomen lichaamsgegevens uit de politieregisters wil laten verwijderen heeft daar geen enkele mogelijkheid toe, ook al is zijn/haar zaak geseponeerd of ongegrond verklaard wegens gebrek aan bewijs of ondeugdelijke aanlevering.

Ook personen die wel met naam en toenaam bekend zijn en hun onrechtmatige arrestatie voor de rechtbank willen aanvechten hebben geen van allen een oproep gekregen. De rechteloosheid bestaat in het laatste geval dat men zijn gelijk niet kan halen bij de rechtbank en daardoor ook niet kan eisen dat onrechtmatig verkregen lichaamskenmerken uit de politieregisters worden verwijderd.

In principe heeft iedereen, ook anonieme verdachten, het recht een klacht in te dienen tegen de aanhouding en de wijze waarop men behandeld is. Dat kan alleen bij de instantie die de bekeuring heeft gegeven, dus niet onafhankelijk. Uit de praktijk blijkt dat klachten van anonieme verdachten niet in behandeling worden genomen, meer in het algemeen blijkt dat ook anderen geen klacht konden indienen omdat de opsporingsambtenaar weigerde zijn naam of nummer te geven, of doordat men pas na post van het CJIB ontdekte dat men een bekeuring had gekregen.

Het vangnet voor klachten die niet goed zijn behandeld, is volgens de Minister van Justitie de Nationale Ombudsman. In de praktijk blijkt dit niet te werken. De gang naar de ombudsman is versperd als niet eerst alle andere procedures zijn doorlopen. Ook geseponeerde aanklachten neemt de ombudsman niet in behandeling en toen hij een uitspraak deed over een algemene klacht, dat mensen geen aangifte doen omdat ze bang zijn een ID boete te krijgen, werd dat door minister Donner neergesabeld met de mededeling dat de ombudsman zich niet mag bezighouden met de maatschappelijke gevolgen van wetgeving.

De evaluatie van de identificatieplicht is in 2008. Volgens het Meldpunt is dat bij voorbaat een wassen neus door de aankondiging van de minister dat de wet niet getoetst kan worden of deze aan het doel beantwoordt omdat hij een onderdeel is van een pakket maatregelen en omdat er geen officiële monitoring plaatsvindt. Veel boetes zijn volgens de minister een geoorloofd middel om de mensen aan de wet te laten wennen. Toen na maanden bleek dat de ID plicht geen ondersteuning biedt aan de ordehandhaving en dus niet aan het officiële doel beantwoordt, werd dat schaamteloos toegegeven zonder er consequenties aan te verbinden.

De werkelijke reden achter de wet op de uitgebreide identificatieplicht is volgens het Meldpunt, algehele elektronische persoonsregistratie en controle. Dit is ook onze mening. Het negeren van belangrijke rechtsbeginselen bij de totstandkoming van de wet, het willekeurig politieoptreden, het ontbreken van zowel rechtsbescherming voor burgers als een degelijke klachten procedure, en het blinde geloof van de overheid in het gebruik van biometrische gegevens en informatietechnologie legt een tijdbom onder de rechtstaat.

Redactie Hetverzet.nl

Welcome to the real world...