Stiekeme CHIPS verklikken ALLES!

BIJNA onopgemerkt slopen ze ons leven binnen. U ziet ze niet, maar ze vertellen toch over u. Wie u bent, waar en wanneer u iets koopt. En straks ook waar u met uw auto rijdt. Dit is geen sciencefiction. Over enkele jaren bent u omgeven door een wolk aan minuscule computerchips, die op afstand over u kletsen. Wíé precies aan uw chips vragen stelt, merkt u niet. Misschien zijn het winkels, de politie of wellicht criminelen. Slechts een op de tien Nederlanders wist vorig jaar wat radiografisch afleesbare identificatiechips zijn, maar in het nieuwe paspoort zitten ze al. „Het gaat nu zo enorm hard”, zeggen experts, „we moeten stilstaan bij de gevaren.”

Wolk van ’Micro-spionnen’ vertelt vriend en vijand precies wie en waar u bent

Ze zijn plat als een papiertje en zitten straks in uw kleren, tas, horloge, rijbewijs, bril, paspoort, geld en pc



AMSTERDAM. Het was even schrikken, de gesimuleerde aanslag. Dáárvoor waren de chips niet bedoeld! Let op, een flinke stroom mensen loopt langs een verborgen bom. Er gebeurt niets, totdat een groep Amerikanen passeert. Bliep! Acht chips worden gepeild en direct volgt de vernietigende klap. De chips op hun paspoort gaven het fatale seintje: joehoe, wij zijn burgers van de Verenigde Staten!

Deze aanslag vond gelukkig niet plaats. Maar hij is wel mogelijk. Dat bleek begin deze maand op een conferentie in Las Vegas. Hackers toonden daar aan dat de radiografisch leesbare chip in het nieuwe paspoort van de Amerikanen weliswaar stevig beveiligd is, maar één kenmerk was dat niet. De landcode. „En die ís ook niet te beveiligen, want anders kunnen andere landen de pas niet herkennen”, zegt professor Andrew Tanenbaum van de Vrije Universiteit in Amsterdam. „Het was een onverwachte toepasbaarheid voor mensen die kwaad willen. Er was gewoon nooit over nagedacht.” Voor wie het nog niet wist: vanaf dit jaar krijgen ook alle nieuwe Nederlandse paspoorten zo’n chip. In het computertje op microformaat komt zelfs uw foto te staan, en binnenkort uw vingerafdrukken.

Over enkele jaren is het slechts één van de vele radiografische chips die u bij u draagt. De chips, zo groot als een rijstkorrel of zo plat als een papiertje, zitten dan naar verwachting in uw kleren, uw tas, horloge, in uw rijbewijs, bril, maar vermoedelijk ook in uw geld en laptop. De altijd antwoordende microchip is voor producenten, winkels en controleurs niet meer weg te denken. De mens is dan omgeven door een wolk van chips, die alle op verzoek hun eigen informatie afgeven. Ideaal voor economie en veiligheid – en dus is de radiochip niet meer te stuiten.

Vele gedaanten
Ze bestaan al decennia, maar pas sinds enkele jaren is de zendchip bezig aan die opmars. Bijna niemand weet ervan, omdat hij oprukte in vele gedaanten. Bijvoorbeeld onzichtbaar verwerkt in een pasje. Voor het gewone publiek gewoon een elektronisch buskaartje, handig. Een boekwinkel in Almere stopt ze al in alle boeken, als opvolger van de streepjescode. De computer leest op afstand uit welk boek het is, en hoe duur. En wil de winkelier de voorraad controleren, dan leest hij in een uur de chips uit van al die duizenden boeken. Bliep, ze staan al op het scherm.

,,De zendchips zijn misschien bij negen van de tien mensen onbekend, maar ze zijn al wijdverspreid. Schapen in de wei hebben er een in hun oormerk”, zegt TNO-onderzoeker Bram van der Waaij. Handig voor de slager, dit is een tweejarig schaap van boer Jansen uit Welsum. ,,Steeds meer producten worden ermee uitgerust. De laatste vijf jaar gaan de ontwikkelingen op dit terrein echt razendsnel.”

„Je zat afgelopen maand 1 uur en 17 minuten op de wc, veel langer dan je collega’s”

Hoe werkt het? De zendchip – voluit Radio Frequency Identification, RFID – is een computergeheugen met een antenne. Zodra hij wordt aangestraald, zendt hij een signaal uit dat tot op vijf meter te ontvangen is. De chip vertelt dan wat er in zijn geheugen staat. Omdat hij de ontvangen straling gebruikt om het signaal af te geven, hoeft er nooit een batterijtje in.

De chips, zo ontdekten fabrikanten, zijn extreem nuttig. In een groot pakhuis is zo heel eenvoudig een product op te sporen. Een oproep aan de chip om zich te melden is voldoende. Een oproep aan álle chips in het gebouw laat precies zien waar alles staat. Omdat het aanvankelijk dure chips waren, werd het alleen gebruikt voor kostbare spullen of grote pallets.

De Amerikaanse winkelketen Wal-Mart zorgde drie jaar geleden voor een wereldwijde doorbraak, zegt professor Tanenbaum. Hij zegt: ,,WalMart is een enorm winkelbedrijf. Hun winkels moet je je voorstellen als een Albert Heijn, een V&D en een Bijenkorf bij elkaar. Elk filiaal verkoopt zo’n 200.000 producten, je kunt er alles krijgen.” In 2003 nam de winkel een drastisch besluit. ,,De leveranciers mochten alleen nog leveren als zijn hun spullen van deze chips voorzagen. Wal-Mart wil alle goederen via een reader kunnen lezen. Een volle winkelkar kun je er straks in één keer afrekenen. Wat zit er in de kar? Bliep en je hebt het antwoord. Straks hebben ze geen kassapersoneel meer nodig. Er zijn miljoenen en miljoenen chips nodig, waardoor ze voor drastisch lagere prijzen kunnen worden gemaakt. Die prijsverlaging leidt er weer toe dat ze op nog veel meer plekken kunnen worden toegepast.”

Momenteel kost het maken van een chip ongeveer een dubbeltje. Zodra de kosten dalen tot een paar cent, is de verwachting dat de chip op vrijwel alles kan worden doorgevoerd. Bagage op Schiphol? Geen probleem. Een pak hagelslag, schoenen, polshorloge – elk product krijgt een chip mee, en is zo altijd te vinden.

De streepjescode, nu dertig jaar oud, kan weg. Een colbert praat via de chip zelf, als het gevraagd wordt, waar hij is en wat hij kost. En zolang de chip het nog doet, praat hij tegen iedereen die hem dat vraagt.

„Hiermee wordt de echte wereld verbonden met internet”

,,Door readers te plaatsen kan de fabrikant precies nagaan wie zijn product heeft gekocht. Hij kan zelfs met zijn klanten in contact komen”, zegt TNO-onderzoeker Van der Waaij. ,,Wie thuis de chip leest, kan via zijn computer contact leggen.” Tanenbaum: ,,Met de chip wordt de echte wereld verbonden met internet. Als ik mijn gechipte boeken via mijn computer uitlees, kan ik bij zoeken op google de boodschap krijgen: je zoekt naar informatie waarover je zelf een boek in de kast hebt staan. Op de tweede plank links.”

Alle signaaltjes van chips in huis kunnen direct worden gekoppeld aan internet. „Wil ik op mijn werk weten wat er in mijn koelkast staat, dan hoef ik alleen maar te vragen: Wat heb je? Bliep, ik krijg een overzicht. Het melkpak geeft zelf aan dat hij eruit wil, want de houdbaarheidsdatum is gepasseerd.”

Maar voor het eerst groeit nu ook de argwaan over de komst van een gechipte wereld. In de Verenigde Staten klonk verontwaardiging toen bleek dat fabrikant Gillette zijn scheermesjes stiekem op proef had gechipt. Het signaal was gebruikt om vanuit het schap foto’s van de kaaklijn van hun klanten te maken.

Immers, radiochips op gekochte spullen betekent ook informatie over mensen. Sterker nog, de radiochip is ook handig om mensen te identificeren. Volgens de Amerikaanse pers heeft de overheid in Mexico een deel van zijn topambtenaren laten chippen met een radiochip. In ons land behaalde een discotheek in Rotterdam even het nieuws toen vipgasten zich konden laten chippen. In de gevangenis in Lelystad wordt de techniek beproefd om gevangenen in de gaten te houden. In Zuid-Afrika krijgen alzheimerpatiënten een chip geimplanteerd. In Nederland kregen demente ouderen ze in de schoenzool. Voor het identificeren én het vaststellen waar mensen zijn, is de chip namelijk ideaal.

Paspoort
Daarom rukt de technologie nu op richting identiteitspapieren, omdat de radiochip alle informatie over de drager kan bevatten. Het nieuwe paspoort is daar een voorbeeld van, compleet met digitale pasfoto op de chip, en straks nog twee vingerafdrukken erbij. Vervalsing moet zo moeilijker worden. „Vijf jaar geleden had iedereen op zijn achterste benen gestaan”, zegt TNO-onderzoeker Van der Waaij. ,,Maar nu draait alles om veiligheid en vraagt niemand iets.”

Met een centrale databank waar al die digitale foto’s en vingerafdrukken van paspoorthouders in komen, wordt het werk voor politie en justitie een stuk makkelijker. Een gevonden vingerafdruk op een moordplaats? Bliep, alle paspoorthouders zijn gecontroleerd. Wil deze verdachte straks via Schiphol vertrekken? Bliep, hij staat in vertrekhal drie.

OM-topman Harm Brouwer liet onlangs doorschemeren hoezeer justitie zal kunnen profiteren van een nieuwe tijd waarin RFID gemeengoed is. ,,Sherlock Holmes kon aan de hand van een voetafdruk conclusies trekken over de mens boven de voet: wat voor bepakking hij droeg, of hoe oud hij was of jong, hoe rijk hij was enzovoort. Dankzij RFID hebben wij daar geen Sherlock Holmes meer voor nodig…”

„Alles draait nu om veiligheid en niemand vraagt iets”

Hij schetste een klant die een voetstap in de winkel zet en ongemerkt wordt gescand. ,,Vervolgens kan men zien waar de schoen is gekocht, met welke kaart ervoor betaald is, wat voor aankopen deze klant nog meer heeft gedaan, of hij Airmiles spaart, waar hij woont en wat zijn maten zijn.” Zoiets is goud voor de rechercheur!

Pas nu klinken waarschuwingen over risico’s. De mogelijkheid van een selectieve bomaanslag haalde deze maand het wereldnieuws. Tanenbaum van de VU deed dat in maart van dit jaar ook, toen zijn onderzoekers aantoonden dat op luchthavens de scanners via radiochips te infecteren zijn met een virus. ,,Niemand had daar ooit bij stilgestaan”, zegt hij. ,,Maar een boosaardige code kan het hele computersysteem erachter ontwrichten. We hebben een voorbeeld geschreven.”

De onderzoekers gaven onlangs in de Tweede Kamer uitleg aan een groep Kamerleden over de technologie. „Dat is beangstigend. Zij beslissen over de invoering in een paspoort met chip, maar weten er weinig van. Het is net als rijden met een auto in 1910. Niemand heeft een rijbewijs, niemand weet hoe gevaarlijk het is.” Die zorg deelt ook TNOonderzoeker Van der Waaij: ,,We moeten uitkijken dat de grenzen wel door de politiek worden bepaald, en niet door de technici.”

De waakhond voor de privacy van de Nederlandse burgers is inmiddels voorzichtig aangeslagen. Bij het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) wordt gekeken naar de gevolgen van de opmars van de radiochip, en in hoeverre deze inbreekt op de persoonlijke levenssfeer. „Ik zie de voordelen wel zitten van rode sokken die me via de chip waarschuwen als ze bij de witte was zitten”, grapt voorzitter Jacob Kohnstamm. ,,Maar serieus, er schuilt een reëel gevaar in, zeker als sprake is van combinatie van heel veel gegevens.”

Geheimen
Een recent rapport schetst enkele risico’s van misbruik. Stiekem geplaatste readers die uitlezen wat een voorbijganger bij zich heeft, waarmee een zeer precies profiel ontstaat. Criminelen die slachtoffers scannen op mogelijke buit. Of het koppelen van gegevens, waardoor niets meer ongezien blijft. ,,Als mensen dan zeggen: ze mogen van mij alles weten, ik heb niks te verbergen… Tsja, dan moet je ook wel een vreselijk saai leven leiden. Iedereen heeft zijn geheimen. En van mij mogen anderen zeker niet alles weten”, zegt Kohnstamm. ,,Ja, wat te denken van uw creditcardnummer?” zegt Tanenbaum. Dit najaar is het volgens Kohnstamm tijd voor een campagne om burgers bewust te maken van de RFID-chips. ,,Er moet een politiek en maatschappelijk debat komen over hoe ver we hiermee willen gaan”, zegt hij. In elk geval heeft het CBP alvast drie kernregels geformuleerd.

Van der Waaij juicht dat toe. ,,In Nederland is er nog geen discussie geweest”, zegt hij. Professor Tanenbaum acht het eveneens tijd voor bezinning. ,,Het is straks mogelijk dat de baas je zegt: ,,Je hebt afgelopen maand 1 uur en 17 minuten op de wc doorgebracht, veel langer dan je collega’s. Ik wil graag dat je dat vermindert.” Je moet er toch niet aan denken?”

Tanenbaum werkt nu met zijn onderzoekers aan het ontwerp voor een persoonlijke scanner die radiochips en stiekem opgestelde readers opspoort en blokkeert.

Elders gaan de proeven voor invoering echter even hard door. Zo bleek vorige week dat ook de Rijksdienst voor het Wegverkeer de radiochip beproeft als aanvulling voor de kentekenplaat. De auto kan dan op elk willekeurig moment worden geidentificeerd. De radiochip is namelijk daarvoor eveneens ideaal. Want ook bij rekeningrijden, trajectcontrole of verkeerd parkeren – uw chip antwoordt altijd. Te hard langs de reader? Bliep, dertig euro. De kletsende chip gaat u nog geld kosten ook.

Bron: Telegraaf, 19-08-2006


Welcome to the real world...