1984

1984 is een boek (dystopie) van de Britse schrijver George Orwell uit 1948. Het is een beroemde anti-utopie van de westerse wereld anno 1984, waarin de enkeling ten onder gaat in een volkomen kansloze strijd tegen een totalitair bewind. Het is een waarschuwing tegen totalitaire regimes, zoals Nazi-Duitsland en Stalins Rusland.

Beroemd is de uitspraak Big brother is watching you, wat slaat op de nooit geziene, maar almachtige leider van het totalitaire bewind in Oceanië, waar de hoofdpersoon van het boek Winston Smith leefde.

Het is een bijna satirisch verhaal over een politiek systeem dat een perfecte greep op het doen en laten van de onderdanen heeft. De (enige politieke) partij beheerst de ziel van de mens en dus het hele mechanisme van liefde en haat. Dit staat ook wel bekend als 'Orwelliaans'. Een kenmerkende uitspraak is dan ook: 'Freedom is the freedom to say two plus two is four. If that is granted, all else follows'. Het gaat er om dat de Partij kan zeggen dat twee plus twee vijf is, en dat de gehele geschiedenis in de archieven veranderd wordt, alsof het nooit anders geweest is. Een paar ironische slogans uit het boek zijn:

Oorlog is vrede
Vrijheid is slavernij
Onwetendheid is kracht

George Orwell weet dit met een heel heldere argumentering een kern van waarheid mee te geven. Verder zijn er de verschillende ministeries met hun opvallende namen: Ministerie van Vrede (houdt zich bezig met oorlog), Ministerie van Waarheid (dat de geschiedenis verandert in de archieven om te zorgen dat de Partij altijd perfecte voorspellingen doet), Ministerie van Welvaart (dat de bevolking onderdrukt) en Ministerie van Liefde (dat zich bezighoudt met het oppakken van mensen die een potentieel gevaar zijn voor de Partij).

Een van de middelen waarmee de Partij de greep op hun burgers probeert te houden is een nieuwe taal: Nieuwspraak (in het originele Engelse boek als 'Newspeak' aangeduid). Nieuwspraak is een extreem gecomprimeerde vorm van de Engelse taal, waarin de Partij ervoor heeft gezorgd dat alle woorden die een negatieve werking voor hun zouden kunnen hebben zijn geschrapt of een andere betekenis gekregen hebben.

Het regime weet in het boek zelfs in het hoofd van de hoofdpersoon door te dringen, en hem van de Staat en Partij te laten houden. Gedrag wordt volledig voorgeprogrammeerd. Romantische krachten als liefde en tradities worden volledig uitgewist. Een zeer grimmige parallel wordt getrokken met Stalins Rusland. Big Brother zou voor Jozef Stalin kunnen doorgaan, Emmanuel Goldstein voor Leon Trotski. Op een gegeven moment komt de hoofdpersoon oude bekenden tegen in de gevangenis, waarvan sommigen zelfs zijn verraden door hun eigen kinderen (ook dit kwam voor in Stalins Rusland. Het betreffende kind kreeg hiervoor direct een onderscheiding).

De lezer zal niets meer voor waar aan kunnen nemen. Is de oorlog wel werkelijk aan de gang, of schiet de regering zelf de raketten af om de bevolking gedwee te houden? Is het boek van Goldstein wel werkelijk van Goldstein? Bestaan Big Brother en Emmanuel Goldstein wel? De hoofdpersoon leeft als in een (nare) droom.

De ideeën in het boek staan niet helemaal los van de werkelijkheid. In de jaren dat hij als verslaggever in de verschillende oorlogen in die tijd heeft gewerkt, merkte hij met regelmaat op dat de pers soms een dubbele agenda heeft, en schrijfsels als waarheid brengt die helemaal niet gebeurd zijn. In zijn boek Animal Farm schreef hij als voorwoord een stuk over de persvrijheid in Engeland die sterk te wensen overlaat, en waarschuwde voor totalitaristische tendenzen die hij waarnam. Dat de linkse intellectuelen, de mensen bij uitstek die vrijheden zouden moeten bewaken, heulden met het totalitarisme van de Sovjet Unie, waar juist de vrijheden onder vuur lagen, beangstigde hem. Het publiceren van Animal Farm, dat een kritische kijk heeft op de USSR zou hem ook de nodige moeite hebben gekost. Het voorwoord is pas ergens in de jaren '70 verschenen.

Bron: Wikipedia.org

Welcome to the real world...