Nederland zou er veiliger door worden: dat was het idee achter de identificatieplicht. De controles zijn bij de meeste mensen niet populair. En veiliger zijn ze zich niet gaan voelen- eerder het tegendeel is het geval.

Keimpe de Jong uit Rotterdam kan zich er nog over opwinden. Enige tijd geleden reed hij in zijn woonplaats per abuis een straat van de verkeerde kant in. Een agent hield hem aan. De Jong taste naar zijn rijbewijs, ontdekte dat nog in een ander jasje zat dat thuis twee straten verder, hing. Zonder pardon werd hij in een arrestantenbusje geduwd. De Jong moest een politiecel in. Zonder schoenen en telefoon. Hij moest wachten totdat een kennis op het bureau een identificatiebewijs van hem kwam laten zien.

Een uitzondering? "Ben je gek", zeggen ze bij het Meldpunt Misbruik Identificatieplicht in Utrecht. "Herhaaldelijk worden mensen tijdelijk in een cel gezet, omdat ze geen identificatie op zak hebben. En als het nou ging om inbrekers, om misdadigers? Maar het gaat om mensen die door rood liepen, geen licht op hun fiets hadden." Zoals die moeder uit Amsterdam die in januari in de auto werd betrapt zonder veiligheidsgordel. Ze was haar rijbewijs vergeten en werd direct vastgezet. Samen met haar baby van vijf maanden.

"Dat mag" verzucht de woordvoerster van het meldpunt. "Bij elk klein misdrijf, bij al het lichtste vermoeden dat iemand iets slechts in de zin heeft, kan worden gevraagd om een identificatiebewijs. Wie het niet heeft wordt gestraft."

Sinds de invoering van de plicht in januari zijn al meer dan veertigduizend mensen op de bon geslingerd omdat ze zich niet konden legitimeren. Voor het leeuwendeel mensen die ook voor iets anders werden beboet, zegt een woordvoerder van het Nederlands Politie Instituut (NPI) "Natuurlijk" zegt hij "wordt er dan op de wet gemopperd. Dat krijg je als je gepakt wordt. maar als je mensen in enquêtes vraagt of ze het eens zijn met de identificatieplicht, zeggen de meesten van wel. We moeten er gewoon aan wennen dat we altijd legitimatie op zak hebben. Net als we, als we naar de bibliotheek gaan een lenerspasje bij ons hebben." Het (NPI) heeft niet het idee dat de politie vaak mensen zonder legitimatie insluit. "Dat gebeurt volgens ons alleen als sprake is van een misdrijf of wanneer iemand ervan wordt verdacht dat hij een valse naam opgeeft." Maar woordvoerders van de politie in Rotterdam en Amsterdam bevestigen dat geregeld iemand even wordt vastgezet. "We vinden niet dat we op straat een onderzoek naar iemands identiteit moeten houden", aldus een woordvoerder van het Amsterdamse korps.

De politie in Midden en West-Brabant zegt juist terughoudend te zijn. "We kunnen echt niet iedereen in een cel zetten. Daarvoor is het aantal overtredingen van de identificatieplicht te groot. Bovendien is het overbodig. Als iemand zegt dat hij Jansen heet en hij heeft een pasje met die naam, is de kans groot dat hij niet liegt." Bij de Nationale Ombudsman komen veel klachten. Van mensen die honderd meter van huis werden aangehouden en geen toestemming kregen om even hun paspoort te halen tot getuigen van een ongeval die zich meldden bij de politie en geen legitimatie bij zich hadden. En er zijn mensen die een boete kregen omdat een grapjas elders in het land hun naam had opgegeven. "Juist daarom", reageert de politie is het soms belangrijk iemand mee te nemen naar het bureau. "Zo kan in alle rust worden nagegaan of hij liegt over zijn identiteit." "Maar het is ook tekenend voor hoe het werkt", zegt de woordvoerder van het meldpunt. "Het zijn gewone mensen die het hardst worden getroffen. Je kunt je afvragen of de wet dus dat bereikt waarvoor hij was ingevoerd. De maatschappij lijkt er niet veiliger door geworden. Want wie kwaad wil, ziet altijd wel een manier om de wet te omzeilen." Of het meldpunt gelijk heeft, moet nog blijken. In 2008 houdt het ministerie van Justitie een evaluatie. Nu is dat nog te vroeg Mensen moeten nog aan de wet wennen. Intussen is het voor Keimpe de Jong al wel duidelijk. "Veiliger? Ik ben mij juist onveiliger gaan voelen."

Bron: Het Parool, 19-08-2005